Schouder impingement (inklemming) is een veel geziene klacht in de fysiotherapie. Wetenschappelijk onderzoek naar de veranderingen in spieractiviteit van de scapula rotators heeft ertoe geleid dat een afwijkende scapula beweging, of scapula dyskinesie, nu wordt beschouwd als één van de oorzaken van schouder impingement.

In het thema van de maand september geven wij u een introductie op de problematiek van impingement van het schoudergewricht. Ook beschrijven wij de belangrijke rol van de scapula stabiliteit. Introductie Voor de behandeling van schouder impingement bestaan diverse behandelmethoden. Donatelli bespreekt het gebruik van manuele therapie, myofaciale behandeling, opbouwende oefeningen en krachttrainingprogramma’s. Maar ook taping wordt steeds populairder binnen de fysiotherapie. Als gevolg van de populariteit van taping is er een gestage groei zichtbaar in relevant gepubliceerd onderzoek. Hierbij dient echter te worden opgemerkt dat het merendeel zich concentreert op de effecten van de pathologie in de lagere extremiteit. Klinisch wordt het gebruik van taping doorgaans gecombineerd met een specifiek oefenprogramma. In de volgende thema's leest u meer over het gebruik van taping bij schouder impingement en het effect op de scapulaire spieractiviteit. Volgens een aantal onderzoekers wijzen de symptomen pijn en dysfunctie op schouder impingement. Deze zijn een gevolg van de pathologie die leidt tot een verminderd volume van de subacromiale ruimte of juist een toename van de inhoud. Bigliani en medewerkers categoriseren impingement in twee groepen: primair en secundair impingement. Zij definiëren primair impingement als stenosering van de subacromiale ruimte als gevolg van anatomische factoren, zoals een gekromd acromion. Secundair impingement wordt gezien als een gevolg van fysiologische factoren. Deze factoren kunnen zijn: glenohumerale instabiliteit, scapula thoracaal dyskinesie en houding. Bigliani verondersteld dat dit wijst op een veranderde rekrutering van de spiervezels. Dit komt veelal voor bij bovenhandse atleten.

Scapula stabiliteit
Uit onderzoek blijkt dat dysfunctie van het schoudergewricht wordt veroorzaakt door het scapula mechanisme. Dit wordt tegenwoordig vaak herkend bij patiënten met impingement. Ellenbecker, Mottram en Host herkennen het onvermogen van de bewegingscontrole van de scapula tijdens bovenste extremiteitsbewegingen. Vaak gaat dit samen met de ontwikkeling van schouderpijn. De scapula heeft verschillende functies die bijdragen tot stabiliteit en bewegelijkheid van de schoudercomplexiteit. Het voorziet in de basis voor spieraanhechtingen. De daarbij passende oriëntatie optimaliseert de trekkrachtrelaties van deze spieren. Kibler geeft aan dat wanneer de scapula zijn stabiliteit verliest, de oriëntatie in de glenoïdale fossa niet naar behoren functioneert en hierdoor een optimale functie verhindert van zowel het glenohumerale gewricht als de ondersteunende musculatuur van krachten leidt tot een gecoördineerde beweging.

Er ontstaan problemen wanneer het krachtenspel tussen deze krachtkoppels wordt verstoord (13). Het primaire scapula krachtkoppel geassocieerd met schouderelevatie, bevindt zich tussen de serratus anterior en de trapezius. Dit leidt tot een laterale rotatie van de scapula. In de beginfase van elevatie zijn zowel de bovenste vezels van de trapezius als de serratus anterior actief. In de latere fase, wanneer de as van de rotatie zich beweegt richting het acromioclaviculaire gewricht, zijn de onderste vezels van de trapezius en de serratus anterior dominant.

Samenvatting
Voor de behandeling van scapula dyskinesie bestaan diverse behandelmethoden, zoals: oefentherapie, posturaal bewustzijn en taping. Het toepassen van taping voor verbetering van de spieractiviteit rond de schoudergordel is de laatste jaren in populariteit gestegen. Er is echter nog wel wetenschappelijk bewijs nodig voor onderbouwing van de klinische praktijk. Dit artikel biedt u een samenvatting van recent onderzoek en bewijs met betrekking tot de scapulaire spieractiviteit van patiënten met impingement. In volgende themabehandelingen zal het gebruik van tapetechnieken voor beïnvloeding van de spieractiviteit rond de scapula nader onder de aandacht worden gebracht.